Tác động của biến động giá cước container đến doanh nghiệp xuất khẩu

Cập nhật: Tháng 4/2026 | Thời gian đọc: 18 phút

Giá cước container 2026 tiếp tục là một trong những biến số khó lường và có tác động lớn nhất đến chi phí và lợi nhuận của doanh nghiệp xuất khẩu Việt Nam. Sau giai đoạn lập đỉnh lịch sử năm 2021–2022, điều chỉnh mạnh về mức tiền đại dịch năm 2023, rồi lại tăng vọt trở lại từ cuối 2023 đến nay do khủng hoảng Biển Đỏ — thị trường cước container đang bước vào một giai đoạn bất định kéo dài mà không doanh nghiệp nào có thể dự báo chắc chắn. Mỗi lần cước tàu tăng 1.000 USD/container, biên lợi nhuận của doanh nghiệp xuất khẩu hàng giá trị thấp có thể bị xóa sạch chỉ trong một quý.

Bài viết này được biên soạn bởi đội ngũ chuyên gia tại Blue Sea Transportation Trading Co., Ltd (B.S.T.T) — gần 20 năm theo dõi và vận hành trong thị trường logistics quốc tế — nhằm cung cấp phân tích toàn diện về các yếu tố tác động đến giá cước container năm 2026, mức độ ảnh hưởng đến từng ngành hàng xuất khẩu, và các chiến lược thực tiễn giúp doanh nghiệp quản lý rủi ro chi phí logistics trong môi trường cước tàu bất ổn.

1. Lịch Sử Biến Động Giá Cước Container 2019–2025

Thị trường cước container toàn cầu trong 6 năm gần đây đã trải qua biên độ dao động chưa từng có trong lịch sử ngành vận tải biển — từ mức tiền đại dịch bình thường đến đỉnh lịch sử cao gấp 10–15 lần rồi điều chỉnh về đáy, trước khi tăng mạnh trở lại. Hiểu rõ chu kỳ này là nền tảng để doanh nghiệp không bị bất ngờ bởi các biến động tiếp theo.

2. Các Yếu Tố Quyết Định Giá Cước Container

Giá cước container không phải là con số ngẫu nhiên — nó được quyết định bởi sự tương tác của nhiều yếu tố cung và cầu trong thị trường vận tải biển toàn cầu. Hiểu đúng các yếu tố này giúp doanh nghiệp dự báo xu hướng cước và lên kế hoạch mua hàng, sản xuất chủ động hơn.

3. Khủng Hoảng Biển Đỏ — Tác Động Trực Tiếp Đến Cước Tàu 2024–2025

Cuộc tấn công của lực lượng Houthi (Yemen) vào các tàu thương mại đi qua Biển Đỏ và eo biển Bab-el-Mandeb từ tháng 11 năm 2023 đã buộc hầu hết các hãng tàu container lớn phải thay đổi lộ trình — thay vì đi qua kênh Suez, các tàu phải vòng qua Mũi Hảo Vọng (Cape of Good Hope) ở phía Nam châu Phi.

Tác động cụ thể của việc đi vòng Mũi Hảo Vọng

Hệ quả là với cùng số lượng tàu toàn cầu nhưng mỗi tàu mất thêm 10–14 ngày cho mỗi chuyến đi – năng lực vận chuyển hiệu dụng (effective capacity) của ngành giảm khoảng 15–20%. Điều này tương đương với việc đột ngột rút khỏi thị trường một lượng tàu tương ứng, tạo ra tình trạng cung thiếu cầu và đẩy cước lên cao.

4. Bảng Giá Cước Container Tham Khảo Theo Tuyến Từ Việt Nam

Dưới đây là bảng cước tàu container tham khảo tại thời điểm tháng 4/2026 cho các tuyến xuất khẩu chính từ cảng TP. Hồ Chí Minh (Cái Mép và Cát Lái). Lưu ý đây là mức cước spot (giao ngay) — cước hợp đồng dài hạn thường thấp hơn 20–40%. Mức thực tế có thể chênh lệch đáng kể tùy hãng tàu, thời điểm đặt và điều kiện thị trường.

Lưu ý: Tất cả mức cước trên là tham khảo tại thời điểm biên soạn, chưa bao gồm local charges, phụ phí nhiên liệu và các surcharge khác. Liên hệ B.S.T.T để nhận báo giá all-in chính xác và cập nhật nhất.

5. Tác Động Của Biến Động Cước Đến Từng Ngành Hàng Xuất Khẩu

Mức độ chịu tác động từ biến động cước container phụ thuộc chủ yếu vào tỷ lệ chi phí logistics so với giá trị hàng hóa — còn gọi là freight intensity. Hàng giá trị thấp/khối lượng lớn (nông sản, gỗ, dệt may giá rẻ) bị tác động mạnh hơn nhiều so với hàng giá trị cao/khối lượng nhỏ (điện tử, linh kiện).

6. Phụ Phí Ngoài Cước Tàu — Những Khoản Phí Doanh Nghiệp Hay Bỏ Sót

Cước tàu (ocean freight) chỉ là một phần trong tổng chi phí vận tải biển. Trong giai đoạn thị trường biến động, các phụ phí (surcharges) cũng tăng theo cước — và đôi khi tổng phụ phí còn lớn hơn cả cước tàu cơ bản. Doanh nghiệp không nắm đầy đủ danh mục phụ phí sẽ bị hụt ngân sách logistics.

7. Chiến Lược Quản Lý Rủi Ro Cước Container Cho Doanh Nghiệp Xuất Khẩu

Không doanh nghiệp nào có thể kiểm soát thị trường cước — nhưng mọi doanh nghiệp đều có thể xây dựng chiến lược quản lý rủi ro cước hợp lý để giảm thiểu tác động khi thị trường biến động bất lợi.

Chiến lược 1 — Hợp đồng cước dài hạn (Long-term Contract)

Ký hợp đồng cước cố định 3–12 tháng với forwarder hoặc trực tiếp với hãng tàu (nếu đủ volume) giúp doanh nghiệp biết chính xác chi phí vận chuyển và định giá sản phẩm chính xác. Trong giai đoạn cước thấp, hợp đồng dài hạn đặc biệt có giá trị vì cho phép khóa chi phí tốt trước khi thị trường tăng. Nhược điểm là mất linh hoạt khi thị trường giảm xuống thấp hơn mức hợp đồng.

Chiến lược 2 — Đưa điều khoản điều chỉnh cước vào hợp đồng thương mại

Với hợp đồng mua bán quốc tế dài hạn, đàm phán điều khoản freight adjustment clause — cho phép điều chỉnh giá bán khi cước tàu biến động ngoài biên độ nhất định (ví dụ: nếu cước tàu tăng/giảm hơn 20% so với mức tại thời điểm ký hợp đồng, hai bên chia sẻ phần chênh lệch). Đây là thực hành phổ biến trong thương mại hàng hóa cơ bản (commodity) và ngày càng được chấp nhận rộng rãi sau các biến động cước giai đoạn 2021–2025.

Chiến lược 3 — Đặt hàng sớm và gom lô tránh Peak Season

Peak season cước tàu thường xảy ra vào tháng 7–9 hàng năm (hàng chuẩn bị cho mùa Giáng sinh và cuối năm tại Mỹ/EU). Doanh nghiệp có thể lên kế hoạch sản xuất và giao hàng sớm 4–6 tuần để tránh đỉnh cước mùa vụ. Gom nhiều đơn hàng nhỏ thành lô FCL lớn hơn cũng giúp giảm chi phí/kg so với LCL trong giai đoạn cước cao.

Chiến lược 4 — Đa dạng hóa hãng tàu và tuyến vận chuyển

Không phụ thuộc vào một hãng tàu duy nhất — duy trì quan hệ với 2–3 forwarder/hãng tàu cho phép chuyển sang lựa chọn có giá tốt hơn khi thị trường biến động. Đồng thời, theo dõi các tuyến vận chuyển thay thế: tuyến đường sắt Việt Nam–Trung Quốc–châu Âu đang là lựa chọn được xem xét khi cước biển quá cao và thời gian transit đường sắt (20–25 ngày) ngắn hơn đáng kể so với đường biển vòng Mũi Hảo Vọng (35–42 ngày).

Chiến lược 5 — Xây dựng quỹ dự phòng chi phí logistics

Khi lên kế hoạch tài chính năm, bố trí quỹ dự phòng chi phí logistics tương đương 15–25% ngân sách logistics ước tính. Trong năm cước ổn định, khoản dự phòng này không được dùng đến và được chuyển sang năm sau. Trong năm cước tăng đột biến, quỹ dự phòng bảo vệ dòng tiền và cho phép doanh nghiệp tiếp tục thực hiện hợp đồng mà không phải đàm phán lại khẩn cấp với khách hàng.

8. Những Sai Lầm Phổ Biến Khi Xử Lý Biến Động Giá Cước

1. Định giá bán dựa trên cước tại thời điểm báo giá mà không tính biến động

Doanh nghiệp báo giá FOB hoặc CIF cho khách nước ngoài dựa trên cước tàu hiện tại — nhưng hợp đồng có hiệu lực trong 3–6 tháng tới. Khi đến lúc giao hàng, cước tàu có thể đã tăng gấp đôi trong khi giá bán đã cố định. Giải pháp: luôn cộng thêm buffer 20–30% vào chi phí cước khi định giá CIF dài hạn, hoặc chỉ chào giá FOB để chuyển rủi ro cước về phía người mua.

2. Không đọc kỹ các thông báo GRI và surcharge mới từ hãng tàu

Hãng tàu thường thông báo GRI (General Rate Increase) hoặc phụ phí mới với thời hạn hiệu lực rất ngắn — đôi khi chỉ 10–14 ngày. Doanh nghiệp không theo dõi sẽ bị tính phụ phí mà không biết, chỉ phát hiện khi nhận hóa đơn. Đăng ký nhận thông báo tự động từ hãng tàu hoặc nhờ forwarder cập nhật định kỳ hàng tuần về tình hình surcharge.

3. Ký hợp đồng dài hạn với hãng tàu khi cước đang ở đỉnh

Ngược với sai lầm thứ nhất — nhiều doanh nghiệp hoảng loạn khi cước tăng và vội ký hợp đồng cước dài hạn ở mức cao. Khi thị trường điều chỉnh về sau, họ bị ràng buộc với mức cước cao hơn giá spot. Thời điểm tốt nhất để ký hợp đồng cước dài hạn là khi cước đang ở mức trung bình lịch sử hoặc thấp hơn — không phải khi cước đang ở đỉnh.

4. Bỏ qua chi phí phát sinh do thời gian transit dài hơn

Khi tàu đi vòng Mũi Hảo Vọng thay vì kênh Suez, hàng hóa mất thêm 10–14 ngày trên tàu. Điều này không chỉ ảnh hưởng đến tiến độ giao hàng mà còn làm tăng chi phí vốn lưu động (tiền hàng đọng lâu hơn), có thể phát sinh phí demurrage nếu người nhận không chuẩn bị kịp, và tăng nguy cơ hỏng hàng với hàng mau hỏng. Những chi phí phát sinh này thường không được tính vào ngân sách ban đầu.

5. Phụ thuộc hoàn toàn vào một phương thức vận chuyển

Doanh nghiệp chỉ vận chuyển bằng đường biển không có kế hoạch dự phòng khi cước tăng quá cao hoặc tàu không có chỗ. Trong thị trường 2026, duy trì ít nhất một phương án dự phòng — ví dụ chuyển một phần lô hàng nhỏ/khẩn cấp sang đường hàng không hoặc đường sắt cho tuyến đến EU — giúp đảm bảo tiến độ giao hàng trong mọi tình huống.

9. Câu Hỏi Thường Gặp

Cước tàu năm 2026 có xu hướng tăng hay giảm so với 2025?

Theo các dự báo từ Drewry, Xeneta và Freightos tại thời điểm biên soạn, cước container nửa đầu năm 2026 tiếp tục duy trì ở mức cao do tình hình Biển Đỏ chưa được giải quyết và nhu cầu hàng hóa phục hồi. Nửa cuối năm 2026 có thể điều chỉnh giảm nhẹ khi lượng tàu mới bàn giao lớn đi vào hoạt động, nhưng mức độ điều chỉnh phụ thuộc nhiều vào diễn biến địa chính trị tại Biển Đỏ. Trong bối cảnh bất định cao, doanh nghiệp không nên đặt cược vào một kịch bản duy nhất mà cần có kế hoạch dự phòng cho cả hai trường hợp.

Sự khác nhau giữa cước spot và cước hợp đồng là gì?

Cước spot (spot rate) là mức cước áp dụng ngay cho chuyến hàng cụ thể đặt tại thời điểm hiện tại — biến động hàng tuần theo cung cầu thị trường. Cước hợp đồng (contract rate) là mức cước cố định hoặc có công thức điều chỉnh được thỏa thuận trước trong hợp đồng dài hạn giữa chủ hàng và hãng tàu hoặc forwarder — thường ổn định hơn nhưng kém linh hoạt. Trong thị trường bình thường, cước hợp đồng thường thấp hơn cước spot khoảng 10–20% do chủ hàng cam kết volume. Trong giai đoạn cước tăng mạnh, cước hợp đồng thấp hơn spot có thể đến 40–60%.

Có nên chuyển sang hàng không khi cước biển quá cao không?

Phụ thuộc vào giá trị hàng hóa và mức độ chênh lệch. Nguyên tắc chung: hàng không thường phù hợp khi giá trị hàng hóa trên 5 USD/kg trở lên — khi đó chi phí hàng không (thường 3–8 USD/kg tùy tuyến) chiếm tỷ lệ chấp nhận được so với giá trị hàng. Với hàng giá trị thấp như nông sản, gỗ hoặc dệt may giá rẻ (giá trị dưới 2 USD/kg), chuyển sang hàng không khi cước biển tăng thường không khả thi về mặt kinh tế. Trong trường hợp đó, nên tìm cách đàm phán lại tiến độ giao hàng với khách hoặc tìm hãng tàu có giá tốt hơn thay vì chuyển phương thức.

Forwarder có thể bảo đảm cước tàu cố định trong bao lâu?

Forwarder hoặc hãng tàu thường bảo đảm (firm) mức cước từ 7 đến 30 ngày kể từ ngày báo giá — tùy hãng tàu, tuyến vận chuyển và điều kiện thị trường. Trong giai đoạn thị trường biến động mạnh, thời hạn firm rate có thể chỉ còn 3–7 ngày. Sau thời hạn này, cước có thể thay đổi. Khi nhận báo giá từ forwarder, luôn hỏi rõ thời hạn hiệu lực của báo giá (validity) để lên kế hoạch booking kịp thời.

10. Blue Sea (B.S.T.T) — Hỗ Trợ Doanh Nghiệp Tối Ưu Chi Phí Vận Chuyển

Công ty TNHH Vận Chuyển Thương Mại Biển Xanh (B.S.T.T Co., Ltd), thành lập ngày 10 tháng 10 năm 2005, đã trải qua và vận hành qua tất cả các chu kỳ biến động cước container lớn trong 20 năm qua — từ giá cao năm 2004–2005, khủng hoảng tài chính 2008–2009, đỉnh lịch sử 2021–2022 đến biến động Biển Đỏ 2025–2026. Kinh nghiệm này cho phép B.S.T.T tư vấn cho doanh nghiệp không chỉ về cước hiện tại mà còn về chiến lược quản lý chi phí logistics dài hạn phù hợp với đặc thù từng ngành hàng.

Bài viết được biên soạn bởi đội ngũ nội dung bsttvn.com — cập nhật tháng 4/2026. Tham khảo: Drewry World Container Index (WCI), Shanghai Containerized Freight Index (SCFI), Xeneta Ocean Freight Rate Benchmark, Freightos Baltic Index (FBX), BIMCO Supply/Demand Forecast, IMO (imo.org), Cục Hàng hải Việt Nam, VLA. Số liệu cước mang tính tham khảo tại thời điểm biên soạn — thị trường vận tải biển biến động liên tục và mức thực tế có thể khác đáng kể. Liên hệ B.S.T.T để nhận báo giá chính xác và cập nhật nhất.